Testament, levenstestament of volmacht: wat is het verschil?
Veel mensen denken pas aan juridische papieren als er iets aan de hand is. Toch is het juist verstandig om zaken te regelen terwijl je gezond bent en zelf nog alles kunt overzien. Drie begrippen komen daarbij steeds terug: het testament, het levenstestament en de volmacht. Ze klinken vergelijkbaar, maar ze hebben elk een eigen doel en werken op een ander moment.
In dit artikel lees je wat elk document regelt, wanneer het geldt en hoe je bepaalt wat voor jou nodig is. Zo kun je beter voorbereid het gesprek aangaan met je familie of met een notaris.
Het testament: regelen wat er na je overlijden gebeurt
Een testament geldt pas na je overlijden. Je legt erin vast wie jouw bezittingen erft en in welke verhouding. Heb je geen testament, dan bepaalt de wet wie je erfgenamen zijn. Dat is vaak je partner samen met je kinderen, maar die verdeling past niet altijd bij jouw wensen of je gezinssituatie.
In een testament kun je bijvoorbeeld een goed doel laten meedelen, een kleinkind iets nalaten of een executeur aanwijzen die de afwikkeling van je nalatenschap regelt. Ook kun je bepalen dat een erfenis niet in een huwelijksgemeenschap van je kind valt. Een testament laat je opstellen door een notaris, en je kunt het later altijd aanpassen als je situatie verandert.
Het levenstestament: voor als je zelf niet meer kunt beslissen
Een levenstestament werkt juist tijdens je leven. Het treedt in werking als je door ziekte, dementie of een ongeluk niet meer zelf je zaken kunt regelen. Je wijst in dit document een of meer mensen aan die je vertrouwt en die dan namens jou mogen handelen.
Je kunt daarin zowel financiële als medische en persoonlijke zaken vastleggen. Denk aan het betalen van rekeningen, het beheren van je spaargeld of het eventueel verkopen van je huis als je naar een verpleeghuis moet. Daarnaast kun je wensen opnemen over medische behandelingen, over je verzorging en over wie met artsen mag overleggen.
Een levenstestament dat via de notaris wordt opgesteld, kan worden ingeschreven in het Centraal Levenstestamentenregister. Zo kunnen anderen later nagaan dat het document bestaat. Belangrijk om te weten: een levenstestament vervalt bij je overlijden. Vanaf dat moment geldt je gewone testament.
De volmacht: iemand laten handelen terwijl jij er nog bij bent
Met een volmacht geef je iemand toestemming om bepaalde handelingen namens jou te verrichten. Dat kan heel beperkt zijn, zoals een bankvolmacht waarmee je zoon of dochter je betalingen mag doen, of de machtiging om bij een gemeente of instantie iets voor je te regelen. Een volmacht is vaak handig als je nog prima zelf kunt beslissen, maar praktische hulp wilt.
Een losse volmacht is meestal minder uitgebreid dan een levenstestament. Banken en andere organisaties stellen daarnaast vaak eigen voorwaarden, en niet elke volmacht wordt in alle situaties geaccepteerd, vooral niet als je wilsonbekwaam wordt. Wil je zeker weten dat iemand ook dan voor je kan optreden, dan is een levenstestament meestal de steviger keuze. Ook een volmacht eindigt bij overlijden.
Wanneer heb je welk document nodig?
De drie documenten sluiten elkaar niet uit; ze vullen elkaar juist aan. Veel mensen hebben uiteindelijk alle drie in een of andere vorm. Wil je ervaringen lezen van anderen die hiermee bezig zijn geweest, dan vind je op Seniorencommunity.nl vragen en antwoorden van senioren over allerlei praktische onderwerpen. Als globale richtlijn kun je het volgende aanhouden:
- Testament: als je wilt afwijken van de wettelijke verdeling van je erfenis.
- Levenstestament: als je wilt vastleggen wie beslist als jij dat zelf niet meer kunt.
- Volmacht: als je nu al hulp wilt bij geldzaken of administratie.
- Medische wilsverklaring: als je specifieke wensen hebt over behandelingen aan het einde van je leven.
Wat gebeurt er als je niets regelt?
Zonder levenstestament kan niemand zomaar namens jou grote beslissingen nemen, ook je partner of kinderen niet altijd. Dan moet er vaak een verzoek bij de kantonrechter worden ingediend voor bewind, mentorschap of curatele. Dat kost tijd, geld en brengt extra controle met zich mee. Bovendien heb je dan zelf geen invloed meer op wie die rol krijgt.
Zonder testament bepaalt de wet wie erft. Voor veel gezinnen werkt dat prima, maar bij samengestelde gezinnen, samenwonen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, of als je iemand buiten de familie iets wilt nalaten, kan de uitkomst anders zijn dan je zou willen.
Zo pak je het aan
Begin met een gesprek met de mensen die je wilt aanwijzen. Vraag of zij die verantwoordelijkheid willen dragen en vertel wat jij belangrijk vindt. Schrijf je wensen alvast op papier, zodat je goed voorbereid naar de notaris gaat. Vraag daar ook naar de kosten, want die verschillen per kantoor.
Bekijk je documenten daarna elke paar jaar opnieuw. Een verhuizing, scheiding, overlijden van een dierbare of de geboorte van kleinkinderen kan reden zijn om iets aan te passen. Door het nu rustig te regelen, geef je jezelf en je naasten duidelijkheid en houd je zelf de regie, ook op momenten dat je dat niet meer kunt laten weten.
